يکشنبه ٠٤ فروردين
برای مشاهده کتب جدید به قسمت (دانلود کتاب‌) مراجعه فرمایید
 


  چاپ        ارسال به دوست

گفت‌وگوی «شهروند» با دکتر احمد سلطانی، سرپرست معاونت آموزش، پژوهش و فناوری جمعیت هلال احمر به مناسبت 5 دی، روز ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی

رفتار مناسب در زمان وقوع زلزله، حافظ حیات مردم است

تهمینه انصاری| خورشید 5 دی 1382 در حال طلوع بود که ساعت 5:26 بامداد، گسل شهرستان بم از توابع شرق استان کرمان فعال و وقوع زمین لرزه 6.6 ریشتری را رقم زد. تنها 12 ثانیه طول کشید اما در همین زمان بسیار کم نزدیک به 25 هزار نفر از مردم بم یعنی یک سوم جمعیت را به کام مرگ کشاند. بی خبر هم نیامد. پیش از وقوع زمین‌لرزه ، سه پیش‌لرزه خفیف احساس شد که دو لرزش حوالی ساعت ۲۴ و سومی ۴۵ دقیقه قبل از زلزله اصلی به وقوع پیوستند، اما شدت زلزله، عمق کم، ساعت وقوع، طولانی بودن مدت زمین لرزه و نزدیکی کانون زلزله به شهر خسارات فراوانی را به بار آورد. 26.271 کشته، ۳۰ هزار مجروح ، بیش از صدهزار نفر بی‌خانمان، تخریب 70 درصدی سازه‌های شهر بم و تخریب ارگ بم با ۲۵۰۰ سال قدمت از خسارات این زلزله مهیب بود.  بسیاری از دانشجویان خوابگاه‌های دانشجویی بم  نیز کشته شدند. نه آگاهی از قبل از رخداد زمین لرزه وجود داشت و نه دستورالعمل تخلیه برای مکان‌های جمعی (مانند خوابگاه‌ها). پس از وقوع زلزله بم با توجه به اهمیت آموزش و پیشگیری و آمادگی جامعه، در جلسه شورای فرهنگ عمومی کشور در سال 1391، 5 دی به عنوان روز ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی در تقویم کشور ثبت شد. روزی که هر سال همراه با یادآوری خاطره تلخ قربانیان این فاجعه، لزوم آمادگی در برابر زلزله و آموزش اقدامات لازم پیش، حین و پس از زلزله را پر رنگ‌تر از قبل می‌کند. به همین مناسبت و به‌منظور آگاهی بیشتر از اقدامات و آموزش‌های لازم در این مخاطره مخرب، با دکتر احمد سلطانی، سرپرست معاونت آموزش، پژوهش و فناوری گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه خواهید خواند.

·         آقای دکتر سلطانی روز ۵ دی به عنوان روز  ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثر بلایای طبیعی نام گذاری شده است . راجع به علت نامگذاری این روز کمی بیشتر توضیح دهید؟

نامگذاری بعضی ایام سال به جهت یادآوری برخی وقایع خاص و یا یک رویداد و یا جلب توجه افراد به یک مساله مهم است. به همین منظور ممکن است در سال یک روز به عنوان روز محیط زیست انتخاب شود هدف از این نامگذاری طبیعتاً جلب توجه افراد به مباحث محیط زیستی خواهد بود. پس از وقوع زلزله بم در تاریخ 5 دی ماه 1382 با توجه به ضرورت آگاه سازی و ارتقای فرهنگ عمومی در برابر زلزله این روز به عنوان روز ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثر بلایای طبیعی نام‌گذاری شد.  این زلزله مهیب متاسفانه با خسارات انسانی و اقتصادی فراوانی همراه بود. در این فاجعه ما بیش از ۲۵ هزار نفر از هم وطنان خود را از دست دادیم. اهمیت این روز جلب توجه آحاد مردم به این مسئله است که ایران کشوری است که با مخاطرات فراوانی روبه‌رو است و زلزله یکی از این مخاطرات مخرب است که می تواند پیامدهای فراوانی در پی داشته باشد. اگر زلزله در یکی از جوامع با آسیب پذیری بالا و با آمادگی پایین اتفاق بیافتد، می‌تواند مجددا فاجعه ای مثل زلزله بم رقم بزند. به همین جهت در تقویم سال این روز را به عنوان روز ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی نام‌گذاری کردند تا با یادآوری فاجعه زلزله بم ،اهمیت نیاز به ایجاد آمادگی در برابر زلزله را به مردم یادآوری کنیم.  

 

·         راجع به زلزله بم و خساراتی که به بار آورد، صحبت کردید. علت اینکه زلزله بم این آمار بالای خسارات را داشت، چه بود؟

زلزله بم در منطقه‌ای اتفاق افتاد که به جهت زیرساخت‌های شهری، آسیب پذیری بالایی را در برابر پدیده زلزله داشت و از سویی مردم هم آمادگی لازم را در برابر مواجهه با این فاجعه طبیعی نداشتند.  اطلاعاتی که از این زلزله در اختیار است، نشان می‌دهد که این زلزله با پیش‌لرزه‌ هم همراه بوده است. افرادی که به دنبال پیش لرزه آمادگی انتقال به مکان امن‌تر را داشتند، جان سالم به در بردند و متاسفانه اکثر افرادی که به این پیش نشانگر توجهی نداشتند، جان خود را از دست دادند. مساله دیگری که حائز اهمیت است این است که زمانی که می‌گوییم با زلزله مواجه هستیم، این حادثه طبیعتا اتفاق خواهد افتاد و ما باید کاری کنیم که حداقل خسارات کمتری متحمل شویم.

·         خب طبیعتا هر سانحه طبیعی و غیر طبیعی خساراتی را به بار می‌آورد اما در مورد زلزله بم، چه مشکلی باعث افزایش این خسارات تا این حد بالا شد ؟

ببینید در مواجهه با زلزله، پناه گیری مناسب و خروج از محل و محل کار مساله‌ای است که باید به آن دقت کرد. زمانی که اطلاعات افرادی را که جان خود را در زلزله بم از دست دادند، مطالعه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که در این رابطه هم مردم عکس العمل مناسبی از خود نشان ندادند. ساعت وقوع زلزله ساعتی بوده که اکثریت مردم خواب بوده‌اند و واکنش مناسبی از سمت آن‌ها انجام نشده است و اگر واکنشی اتفاق افتاده، واکنش مناسبی نبوده است. بنابر این نتیجه می‌گیریم که اگر ما در شرایطی زندگی می‌کنیم که ممکن است با این پدیده زلزله مواجه شویم، بهتر است از قبل نوع عکس العمل را در زمان وقوع زلزله بدانیم و آن را تمرین کرده باشیم که غافلگیر نشویم. به طور واضح می توان اشاره کرد که بسیاری از تلفات ناشی از زلزله بم ناشی از غافلگیری افراد بود. این مساله می‌تواند درس آموخته ای برای سایر شهرهایی باشد که ممکن است در معرض مخاطره زلزله قرار داشته باشند.

·         برای این تمرین و بررسی نوع عکس العمل چه زمانی را مناسب می‌دانید؟

مردم باید در نظر داشته باشند که زمانی که منطقه سکونتشان در امنیت است و زلزله ای اتفاق نیفتاده است،  باید نوع مواجهه با زلزله را بدانند و نوع رفتار را مکررا تمرین کرده باشند. مقاوم سازی ساختمان ها و زیرساخت ها و انجام اقداماتی که می‌تواند کاهش خطر بلایای طبیعی را به همراه داشته باشد هم در مواجهه با زلزله بی تاثیر نخواهد بود و باید در دستور کار قرار بگیرد.

·         زلزله بم با آمار هموطنان کشته‌شده و زیرساخت‌های تخریب‌شده، خاطره ای تلخ را برای همه مردم ایران ثبت کرد. یادآوری این خاطره چه پیامی برای سایر مردم دارد؟

به یاد آوردن خاطره زلزله بم برای بقیه مردم هشداری است که ما هم در معرض خطر زلزله هستیم. سوال اصلی که مردم در چنین مواردی از خود می‌پرسند این است که ما باید در چنین شرایطی چه اقدامی بکنیم. عکس العمل افراد در موقعیت های مختلف می‌تواند متفاوت باشد و باید متفاوت باشد. ما نمی‌توانیم یک تجویز واحد برای همه مردم داشته باشیم. واکنشی که در موقع زلزله یک فرد در درون آشپزخانه از خود نشان می‌‎دهد با فردی که در اتاق خواب قرار دارد، متفاوت است. اینکه فرد خواب و یا بیدار باشد، در حال رانندگی با ماشین و یا در محل کار باشد، واکنش های خاص خود را می‌طلبد. عکس العمل تمامی این موقعیت ها با یکدیگر متفاوت هستند.

·         نکته خوبی اشاره کردید. با توجه به اینکه سناریو و موقعیت‌های فراوانی در مواجهه با یک زمین لرزه وجود دارد، دیدگاه‌های متفاوتی از طریقه پناه‌گیری مطرح می‌شود. به عنوان مثال اینکه برخی از مردم معتقدند چارچوب در جای امنی برای پناه‌گیری نیست. راجع به این مساله توضیح دهید.

سوال خوبی پرسیدید. بعضا از ما پرسیده می شود که در مواجهه با زلزله باید مثلث حیات را توصیه کرد و یا گوشه دیوار پناه گرفت؟ ساختمان‌ها با یکدیگر تفاوت‌های بسیاری دارند و مقاومت‌های سازه‌ای ساختمان‌ها هم با یکدیگر متفاوت است بنابراین برای هر یک، تجویزی جداگانه باید انجام داد. در برخی از مناطق کشور منازل ممکن است از خشت و گل ساخته شده باشد. اینکه سقف منزل مسکونی آجری باشد یا تیرآهنی، از تیرچه بلوک ساخته شده باشد و یا بتون یکپارچه، در طریق پناه گیری در زلزله از اهمیت بالایی برخوردار است رفتاری که فرد در هر یک از این شرایط در زمان مواجهه با زلزله از خود نشان می‌دهد، باید متفاوت باشد. در جایی که احتمال ریزش سقف و یا آوار شدن آن بر سر افراد ساکن در منزل وجود داشته باشد ، طبیعتا پناه‌گیری در زیر یک میز محکم و یا چهارچوب درب مناسب خواهد بود. اما در مکان‌هایی که احتمال فروریزش سقف محل به صورت یکپارچه به‌خصوص در ساختمان‌‌های تیرچه بلوکی و بتونی وجود دارد، رعایت مثلث حیات می‌تواند جایگاه خوبی برای حفظ حیات انسان‌ها در مواجهه با زلزله باشد. بنابراین رفتاری که فرد از خود نشان می دهد در موقعیت های مختلف به نوع سازه و محلی که فرد قرار گرفته بستگی دارد.

·         آقای دکتر شما به محل قرارگیری افراد در زمان زلزله اشاره کردید که فرد ممکن است در آشپزخانه باشد و یا در اتاق خواب. ممکن است راجع به محل قرارگیری افراد به هنگام وقوع زمین‌لرزه توضیح بیشتری بدهید؟ واکنش صحیح هر یک از این موقعیت‌ها باید چگونه باشد؟

زمان زلزله معمولا زمان بسیار اندکی است. در این زمان بسیار کم فرد باید بهترین تصمیم را بگیرد.  حضور افراد در ساختمان‌های بلند و چند طبقه اجازه خروج به افراد در موقع زلزله را نمی‌دهد.  در چنین مواردی توصیه ما برای افرادی که در آپارتمان‌ها حضور دارند، این است که به هیچ وجه خروج از ساختمان را در دستور کار خود قرار ندهند . به دلیل اینکه فرصت زمانی برای خروج ندارند، در چنین شرایطی باید در وهله اول، نخستین محل کم خطر و امن را برای پناه گیری انتخاب کنند.  برای مثال اگر فرد در آشپزخانه باشد ممکن است احتمال سقوط سازه های غیر ثابت دکور و وسایل آشپزخانه سنگین باعث آسیب شود و یا اگر فرد در اتاق خواب باشد پناه‌گیری در زیر تخت ممکن است جان او را حفظ کند. قرارگیری در چارچوب دری که در بالای آن شیشه کار شده باشد و یا از پروفیل سبک ساخته شده باشد، که امروزه بسیار رایج است، خطرناک است، اما پناهگیری در چارچوبی که بدون شیشه و از پروفیل محکم ساخته شده باشد از امنیت بیشتری برخوردار است. قرار گرفتن در زیر میز غیرمستحکم محل مناسبی برای پناه‌گیری نخواهد بود. میز باید مستحکم بوده و در صورت ریزش آوار، بتواند سر و گردن را ازآسیب آوار ریخته‌‎شده حفظ کند. توصیه ما در چنین مواردی به مردم این است که در این زمان کم انتخابی داشته باشند که باعث کمترین آسیب به بدنشان شود. از آنجایی که خطرناک‌ترین آسیب‌ها در مواقع زلزله آسیب به سر و گردن است، توصیه می شود فرد پناهگاهی را انتخاب کند که باعث کمترین آسیب به سر و گردن خود شود. برای محافظت از سر و گردن در مواقع زلزله پیشنهاد می‌شود که فرد با یک دست گردن و با دست دیگر پس سر خود را از آسیب محافظت کند.

در موقعیتی دیگر فرد در شرایطی قرار دارد که ساختمان ویلایی و حیاط‌دار است. اگر فرد در محلی از سالن و یا اتاق قرار دارد که که به درب خروجی منتهی به محوطه باز و یا حیاط ختم می‌شود، بهترین واکنش این است که فرد از این شرایط خارج شود، در غیر این‌صورت به هیچ وجه خروج از منزل توصیه نمی‌شود. اکیدا توصیه می‌شود که در ثانیه اول پس از احساس لرزش، فرد اقدام به خروج از منزل نکرده و پناه‌گیری و محافظت از سر و گردن را انتخاب کند. بعد از اتمام لرزش‌ها که معمولا چندین ثانیه به طول می‌انجامد، این فرصت وجود دارد که فرد برای حفاظت خود از آسیب های احتمالی پس لرزه‌ها مناطق امن و یا کم خطرتر را انتخاب کند و تا پایان پس لرزه‌ها در همان‌جا بماند و بعد از آن به صورت ایمن خارج شود.

·         همانطور که گفتید بعد از پایان لرزه‌ها باید افراد از محل قرارگیری خود خروج ایمن داشته باشند. منظورتان از خروج ایمن چیست؟

زمانی که زلزله اتفاق می‌افتد، افراد دچار رعب و وحشت می‌شوند و به همین دلیل ممکن است برای خروج از محل قرارگیری خود تعجیل کنند و شتاب‌زده عمل کنند و این عجله و شتاب باعث شود در مواردی دچار آسیب بیشتری شود. در زلزله‌های اخیر کرمانشاه و تهران در خبرهایی شنیدیم که بعضا افراد با خروج شتاب‌زده و تعجیل و فرار از محل باعث صدمه و آسیب دیدگی خود شده بودند. بنابراین اگر در هنگام فرار عجولانه و شتاب‌زده عمل شود، ممکن است به دلیل عدم تعادل و یا برخورد با اجسام باعث آسیب‌دیدگی و یا سقوط فرد شود. بنابراین منظور از خروجی ایمن این است که پس از پایان زلزله که فرد اطمینان حاصل می‌کند که فرصتی برای خروج از محل پیدا کرده،  با تأمل و رعایت نکات احتیاطی برای حفظ خود از آسیب در زمان خروج محل را ترک کند و در محلی قرار بگیرد که در صورت وقوع پس لرزه و یا بروز حوادث ثانویه ناشی از زلزله، دچار آسیب نشود

·         آقای دکتر شما درباره حوادث ثانویه صحبت کردید. در هنگام وقوع زمین‌لرزه حوادث ثانویه چه نوع از حوادثی هستند که فرد ممکن است در معرض آسیب قرار بگیرد؟

در هنگام وقوع زمین لرزه وقایع دیگری هم قابل بروز است. حوادث ثانویه وقایعی هستند که ناشی از زلزله اصلی نیستند ، بلکه به دلایل دیگری  ممکن است اتفاق بیافتند. امروزه استفاده از گاز شهری توسعه فراوانی پیدا کرده است. عموم مردم به سیستم‌های برقی و الکتریکی دسترسی پیدا کرده اند. در منازل ممکن است مواد سوختی ذخیره شود. هنگام زلزله که تمامی شبکه‌ها دچار اختلال می‌شوند،  ممکن است حادثه بعدی به عنوان مثال آتش سوزی رخ دهد و یا عدم ثبات اشیا و ساختمان در پس لرزه‌ها منجر به حادثه شود. عموما این حوادث برق گرفتگی و یا دسته ای از حوادث هستند که علت وقوع مستقیم آن‌ها زلزله اصلی نیست. بنابراین علاوه بر رعایت نکات ایمنی در زلزه اصلی، نباید از احتیاط برای جلوگیری از وقوع حوادث ثانویه غافل شد.

·         همیشه پس از وقوع زلزله و یا یک حادثه، تجارب خوب یا بد آن با فرد می‌ماند. تجارب و درس آموخته‌هایی که از یک زلزله می‌توان گرفت، چه مزیتی برای مواجهه با حوادث بعدی از این قیبل دارد؟

زندگی بشر از ابتدای تاریخ همواره با اتفاقات خوب و بد، خوشایند و ناخوشایند همراه بوده است. یکی از نکات مهمی که انسان همیشه در زندگی آن را به همراه خود داشته، درس آموخته‌ها  و پیشرفت‌هایی است که انسان در طول زندگی به آن‌ها رسیده است. این مسئله بدیهی است که ما همیشه باید درس آموخته‌ای از تجربیات پیشین خود داشته باشیم. وقایعی همچون زلزله می‌تواند درس آموخته‌های متعددی داشته باشد. یکی از درس آموخته‌های ساده و آشکار یک زلزله این است که یک زلزله ممکن است مجددا برای یک فرد اتفاق بیافتد. باید بدانیم که در اصل، خود حوادث آسیبی به ما نمی‌رسانند. وظیفه ما این است که بر حسب تجارب گذشته به این مساله فکر کنیم که بهترین واکنش چه خواهد بود. برای یافتن بهترین واکنش هم باید به منابع مرتبط و مطمئن رجوع کرد. تمامی این اقدامات لازم هستند اما در عین حال کافی نیستند. باید به تمامی دانسته‌ها و اقداماتی را که باید در مواقع وقوع زمین‎‌لرزه انجام داد، جامه عمل پوشاند و آن‌ها را عملیاتی و البته تمرین کرد.  

·         معاونت آموزش، پژوهش و فناوری جمعیت هلال احمر با هدف جلب مشارکت خانواده‌ها برای یادگیری و یاددهی در جهت تحقق جامعه آماده در برابر مخاطرات، برنامه ملی خادم «خانواده آماده در مخاطرات» را طراحی و اجرا کردهاست. توصیه‌ها و اقداماتی که پیش از وقوع یک زمین‌لرزه در محیط خانواده باید به آن‌ها توجه کرد، چیست ؟

یکی از اقدامات مهم پیش از وقوع زلزله و یا هر سانحه دیگر این است که در محیط‌های خانوادگی به این مسئله پرداخته شود که در زمان وقوع زلزله چه مکان‌هایی از منزل برای پناه گیری مناسب‌تر خواهد بود و یا اینکه خانواده در صورت تخریب کلی محل زندگی بعد از وقوع زلزله باید در چه مکانی یکدیگر را دیده و از صحت و سلامت هم مطلع شوند. چه اقداماتی را باید برای جلوگیری از وقوع حوادث ثانویه انجام داد. با چه شماره های ضروری باید تماس گرفت و خدمات مورد نیاز پس از زلزله را باید از کجا تامین کرد. مسئله دیگر این است که علاوه بر رفتارهای فردی باید به این نکته دقت داشت که چه رفتارهای اجتماعی در زمان وقوع یک سانحه باید انجام شود. نمونه بارز آن زلزله سال گذشته در تهران بود که واکنش مردم نشان داد که رفتار آن‌ها علاوه بر خود می‌تواند باعث آسیب به دیگران نیز بشود. آموختن رفتار اجتماعی در کنار رفتار فردی امری ضروری است

·         برنامه‌ها و وظایفی که معاونت آموزش، پژوهش و فناوری جمعیت هلال احمر در امر آموزش در مخاطرات و ایجاد آمادگی در بین مردم در دستور کار خود قرار داده، چه هستند؟

معاونت آموزش پژوهش و فناوری جمعیت هلال احمر بستر مناسبی را برای آمادگی در بین جامعه برای مقابله با چنین حوادثی را فراهم نموده است. برگزاری دوره های آموزشی حضوری و دوره های غیر حضوری رایگان یکی از این بسترهای آموزشی است.  بستر آموزشی در دسترس دیگر که راه حل های مناسب و بهترین شیوه‌های مقابله با مخاطرات را فراهم کرده است، پایگاه آموزشی خادم «خانواده آماده در مخاطرات» به نشانی www.khadem.ir است. این پایگاه آموزشی با تشریح و توضیح انواع مخاطرات روش‌های مقابله و پیشگیری برای هر یک را به مردم توصیه کرده است.  کارشناسان آموزش و پژوهش در سراسر شعب جمعیت هلال احمر آمادگی دارند تا در هر زمان و هر مکان به مردم مشاوره بدهند. امیدواریم با همدلی و با ایجاد حساسیت در خود و با آگاهی بر اینکه ممکن است در محل زندگی خود دچار مخاطره‌ای آسیب‌زننده بشویم، موارد ضروری را فراگرفته، تمرین نموده و با افزایش آمادگی خود، تاب‌آوری را در جامعه خود افزایش داده و جامعه‌ای ایمن و آماده بسازیم.


١٢:١٢ - شنبه ٨ دی ١٣٩٧    /    عدد : ١١١٤٣٨    /    تعداد نمایش : ٥٣٠


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج